Aanbeveling van de Commissie van 11 juni 2013 over gemeenschappelijke beginselen voor mechanismen voor collectieve vorderingen tot staking en tot schadevergoeding in de lidstaten betreffende schendingen van aan het EU-recht ontleende rechten (2013/396/EU)
DE EUROPESE COMMISSIE,
Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 292,
(1) De Europese Unie heeft zich ten doel gesteld een ruimte van vrijheid, veiligheid en recht te handhaven en te ontwikkelen, onder meer door de toegang tot de rechter te vergemakkelijken, alsook voor de consumenten een hoog niveau van bescherming te waarborgen.
(2) De moderne economie schept soms situaties waarin een groot aantal personen kan worden geschaad door dezelfde illegale praktijken die betrekking hebben op de schending door een of meer handelaren of andere personen van aan het EU-recht ontleende rechten („situatie van massaschade”). De betrokkenen kunnen zich genoopt zien om de staking van die praktijken of schadevergoeding te vorderen.
(3) De Commissie heeft in 2005 een groenboek aangenomen over schadevorderingen wegens schending van de communautaire antitrustregels1 en in 2008 een witboek, waarin specifiek voor de schending van antitrustregels beleidsvoorstellen over collectief verhaal zijn opgenomen2. In 2008 publiceerde de Commissie een groenboek over collectief verhaal voor consumenten3. In 2011 hield de Commissie een openbare raadpleging: „Op weg naar een meer samenhangende Europese aanpak van collectieve verhaalmechanismen”4.
(4) Op 2 februari 2012 nam het Europees Parlement de resolutie „Op weg naar een samenhangende Europese aanpak van collectieve verhaalmechanismen” aan, waarin het de wens uitdrukte dat eventuele voorstellen voor collectief verhaal de vorm van een horizontaal kader zouden krijgen, met inbegrip van een reeks gemeenschappelijke beginselen, dat binnen de EU via het collectief verhaal een uniforme toegang tot de rechter waarborgt en specifiek, maar niet uitsluitend, gericht is op schendingen van consumentenrechten. Het Parlement beklemtoonde eveneens de noodzaak om rekening te houden met de rechtstradities en rechtsstelsels van de lidstaten en om de coördinatie van goede praktijken tussen de lidstaten te verbeteren5.
(5) Op 11 juni 2013 heeft de Commissie een mededeling „Naar een Europees horizontaal kader voor collectief verhaal”6 aangenomen, waarin de balans wordt opgemaakt van de maatregelen die tot op heden zijn genomen en van de adviezen van de belanghebbenden en van het Europees Parlement, en die het standpunt van de Commissie bevat over een aantal centrale kwesties betreffende collectief verhaal.
(6) Het is een van de kerntaken van publieke handhaving om schendingen van aan het EU-recht ontleende rechten te voorkomen en te bestraffen. De mogelijkheid voor particulieren om vorderingen in te stellen op basis van schendingen van die rechten, vormt een aanvulling op de publieke handhaving. Wanneer deze aanbeveling verwijst naar een schending van aan het EU-recht ontleende rechten, vallen daaronder alle situaties waarin de schending van op EU-niveau vastgestelde voorschriften schade heeft veroorzaakt of dreigt te veroorzaken aan natuurlijke personen en rechtspersonen.
(7) De aanvullende private handhaving van aan het EU-recht ontleende rechten in de vorm van collectief verhaal is onder meer nuttig op gebieden als consumentenbescherming, concurrentie, milieubescherming, bescherming van persoonsgegevens, wetgeving inzake financiële diensten en bescherming van beleggers. De beginselen die in deze aanbeveling zijn vastgesteld, moeten horizontaal en gelijkelijk op die gebieden worden toegepast, maar ook op alle andere gebieden waar collectieve vorderingen tot staking of schadevergoeding in het geval van schendingen van aan het EU-recht ontleende rechten relevant zijn.
(8) Individueel verhaal, zoals de procedure voor geringe vorderingen in consumentenzaken, is het gebruikelijke instrument om geschillen te beslechten ter voorkoming van schade en om schadevergoeding te vragen.
(9) Naast individueel verhaal hebben alle lidstaten ook voorzien in verschillende vormen van collectieve verhaalmechanismen. Deze maatregelen hebben als doel illegale praktijken te voorkomen en te doen staken, en ervoor te zorgen dat kan worden verzocht om vergoeding van de schade die in situaties van massaschade werd veroorzaakt. De mogelijkheid om claims samen te voegen en collectief een vordering in te stellen, kan een beter middel zijn om zich tot de rechter te wenden, met name wanneer de kosten van individuele vorderingen de betrokkenen die schade hebben geleden, afschrikken om zich tot de rechter te wenden.
(10) Deze aanbeveling heeft als doel de toegang tot de rechter te vergemakkelijken wanneer er sprake is van schendingen van aan het EU-recht ontleende rechten en daartoe alle lidstaten aan te bevelen nationale mechanismen voor collectief verhaal op te zetten die in de hele EU volgens dezelfde basisbeginselen werken, rekening houdend met de rechtstradities van de lidstaten en met waarborgen tegen misbruik.
(11) Op het gebied van de vordering tot staking hebben het Europees Parlement en de Raad reeds Richtlijn 2009/22/EG betreffende het doen staken van inbreuken in het raam van de bescherming van de consumentenbelangen aangenomen7. Met de stakingsprocedure waarin deze richtlijn voorziet, kunnen personen die aanvoeren schade te hebben geleden als gevolg van illegale praktijken, echter geen schadevergoeding vorderen.
(12) In sommige lidstaten zijn in uiteenlopende mate procedures ingevoerd om collectieve vorderingen tot schadevergoeding in te stellen. Er zijn echter grote verschillen tussen de bestaande nationale procedures voor het instellen van collectieve vorderingen.
(13) Deze aanbeveling bevat een aantal beginselen betreffende zowel gerechtelijk als buitengerechtelijk collectief verhaal, die in de hele Unie zouden moeten worden toegepast, met eerbiediging van de verschillende rechtstradities van de lidstaten. Deze beginselen moeten ervoor zorgen dat de fundamentele procedurele rechten van de partijen gewaarborgd blijven en moeten misbruik vermijden door middel van passende waarborgen.
(14) Deze aanbeveling heeft betrekking op collectieve vorderingen tot schadevergoeding en — voor zover passend en toepasselijk op de betrokken beginselen — op collectieve vorderingen tot staking. Zij doet gaan afbreuk aan de bestaande sectorale mechanismen betreffende vorderingen tot staking waarin het EU-recht voorziet.
(15) Mechanismen voor collectief verhaal moeten de procedurele waarborgen van partijen bij civiele vorderingen behouden. Om te voorkomen dat er een cultuur van misbruik van procesrecht wordt ontwikkeld in situaties van massaschade, moeten de nationale mechanismen voor collectief verhaal de in deze aanbeveling beschreven fundamentele waarborgen bevatten. Elementen als punitieve schadevergoeding, indringerige procedures tot openbaarmaking van bewijsmateriaal („pre-trial discovery”), en het toekennen van schadevergoeding door een jury („jury awards”), die niet tot de rechtstradities van de meeste lidstaten behoren, moeten als algemene regel worden vermeden.
(16) Procedures voor alternatieve geschillenbeslechting kunnen een efficiënt instrument zijn om verhaal te halen in situaties van massaschade. Deze procedures moeten altijd beschikbaar zijn naast, of als een vrijwillig onderdeel van de gerechtelijke procedure voor collectief verhaal.
(17) De juridische bevoegdheid tot het instellen van een collectieve vordering in de lidstaten verschilt naar gelang van het soort mechanisme voor collectief verhaal. Bij bepaalde vormen van collectieve vorderingen, zoals groepsvorderingen waarbij de vordering gezamenlijk kan worden ingesteld door degenen die schade hebben geleden, is de kwestie van de bevoegdheid duidelijker dan in de context van representatieve vorderingen, waarbij de kwestie van de bevoegdheid dus moet worden verduidelijkt.
(18) In het geval van een representatieve vordering moet de bevoegdheid om de vordering in te stellen, worden beperkt tot ad hoc gecertificeerde instanties, aangewezen vertegenwoordigende instanties die voldoen aan bepaalde criteria, of tot overheidsinstanties. De vertegenwoordigende instantie moet worden verplicht om haar administratieve en financiële capaciteit te bewijzen om de belangen van de eisers op gepaste wijze te vertegenwoordigen.
(19) De beschikbaarheid van financiering voor collectieve geschillenbeslechting moet zodanig worden geregeld dat zij niet tot misbruik van het systeem of tot belangenconflicten kan leiden.
(20) Om misbruik van het systeem te voorkomen en in het belang van een goede rechtsbedeling, mag geen gerechtelijke procedure voor collectief verhaal worden ingesteld tenzij aan de bij wet vastgestelde ontvankelijkheidsvoorwaarden is voldaan.
(21) De rechter moet een belangrijke rol krijgen in de bescherming van de rechten en belangen van alle partijen die betrokken zijn bij collectief verhaal en in het efficiënt beheer van collectieve vorderingen.
(22) In rechtsgebieden waar een overheidsinstantie bevoegd is om een besluit te nemen om vast te stellen dat er sprake is van een schending van het EU-recht, is het van belang om te zorgen voor samenhang tussen het definitieve besluit betreffende die schending en de uitkomst van de collectieve vordering. Bovendien kan er in het geval van collectieve vorderingen na een besluit van een overheidsinstantie (vervolgvorderingen), van uitgegaan worden dat de overheidsinstantie bij de vaststelling van de schending van het EU-recht al rekening heeft gehouden met het algemeen belang en met de noodzaak om misbruik te vermijden.
(23) Wat het milieurecht betreft, houdt deze aanbeveling rekening met de bepalingen van artikel 9, leden 3, 4 en 5, van het Verdrag betreffende toegang tot informatie, inspraak bij besluitvorming en toegang tot de rechter inzake milieuaangelegenheden van de VN/ECE (het Verdrag van Aarhus) die, respectievelijk ruime toegang tot de rechter bevorderen inzake milieuaangelegenheden, criteria vaststellen waaraan procedures moeten voldoen, waaronder de criteria dat zij snel moeten zijn en niet onevenredig duur mogen zijn, en voorzien in de voorlichting van het publiek en het in het aanmerking nemen van bijstandsmechanismen.
(24) De lidstaten moeten uiterlijk twee jaar na de bekendmaking van deze aanbeveling de nodige maatregelen nemen ter uitvoering van de daarin vervatte beginselen.
(25) De lidstaten dienen de Commissie verslag uit te brengen over de tenuitvoerlegging van deze aanbeveling. Op basis van die verslaglegging moet de Commissie toezien op de door de lidstaten genomen maatregelen en deze beoordelen.
(26) Binnen vier jaar na de bekendmaking van deze aanbeveling moet de Commissie nagaan of verdere stappen, met inbegrip van wetgevende maatregelen, nodig zijn om ervoor te zorgen dat de doelstellingen van deze aanbeveling ten volle worden verwezenlijkt. De Commissie moet in het bijzonder de tenuitvoerlegging van deze aanbeveling beoordelen en de gevolgen ervan voor de toegang tot de rechter, het recht om schadevergoeding te krijgen, de noodzaak om misbruik van procesrecht te voorkomen en de werking van de eengemaakte markt, de economie van de Europese Unie en het consumentenvertrouwen,
HEEFT DE VOLGENDE AANBEVELING VASTGESTELD:
a)„collectief verhaal”i) een wettelijk mechanisme dat het mogelijk maakt dat twee of meer natuurlijke personen, rechtspersonen of instanties die gerechtigd zijn om een representatieve vordering in te stellen, collectief een vordering tot staking van onwettig gedrag instellen (collectieve vordering tot staking); ii) een wettelijk mechanisme dat het mogelijk maakt dat twee of meer natuurlijke personen of rechtspersonen die aanvoeren schade te hebben geleden in een situatie van massaschade, of instanties die gerechtigd zijn om een representatieve vordering in te stellen, collectief een vordering tot schadevergoeding instellen (collectieve vordering tot schadevergoeding);b)„situatie van massaschade”een situatie waarin twee of meer natuurlijke personen of rechtspersonen aanvoeren schade te hebben geleden die het gevolg is van dezelfde illegale activiteit van een of meer natuurlijke personen of rechtspersonen;c)„vordering tot schadevergoeding”een vordering waarbij een schadeclaim voor een nationale rechter wordt gebracht;d)„representatieve vordering”een vordering die wordt ingesteld door een vertegenwoordigende instantie, een ad hoc gecertificeerde instantie of een overheidsinstantie voor rekening en in naam van twee of meer natuurlijke personen of rechtspersonen die aanvoeren te zijn blootgesteld aan dreigende schade of schade te hebben geleden in een situatie van massaschade, terwijl deze personen geen partijen zijn bij de procedure;e)„collectieve vervolgvordering”een collectieve vordering die wordt ingesteld nadat een overheidsinstantie een definitief besluit heeft genomen waarbij is vastgesteld dat er sprake is van een schending van het EU-recht;
Deze aanbeveling bevat gemeenschappelijke beginselen die moeten gelden voor alle gevallen van collectief verhaal en beginselen die specifiek gelden hetzij voor collectieve vorderingen tot staking, hetzij voor collectieve vorderingen tot schadevergoeding.
III.GEMEENSCHAPPELIJKE BEGINSELEN DIE GELDEN VOOR COLLECTIEVE VORDERINGEN TOT STAKING EN VOOR COLLECTIEVE VORDERINGEN TOT SCHADEVERGOEDING
- a) de instantie moet een non-profit-karakter hebben;
- b) er moet een direct verband zijn tussen de belangrijkste doelstellingen van de instantie en de aan het EU-recht ontleende rechten waarvan wordt beweerd dat ze zijn geschonden en waarvoor de vordering wordt ingesteld, en
- c) de instantie moet over voldoende capaciteit beschikken qua financiële en personele middelen en juridische expertise om verscheidene eisers zo goed mogelijk te vertegenwoordigen in hun belang.
- a) een belangenconflict bestaat tussen de derde partij en de eisende partij en haar leden;
- b) de derde partij over onvoldoende middelen beschikt om te voldoen aan haar financiële verplichtingen tegenover de eisende partij die de collectieve vordering instelt;
- c) de eisende partij over onvoldoende middelen beschikt om eventuele kosten van de tegenpartij te dragen, wanneer de collectieve vordering wordt afgewezen.
- a) invloed uit te oefenen op de procedurele beslissingen van de eisende partij, met inbegrip van schikkingen;
- b) een collectieve vordering te financieren tegen een verweerder die een concurrent is van de financier of tegen een verweerder waarvan de financier afhankelijk is;
- c) buitensporige rente aan te rekenen op de ter beschikking gestelde financiële middelen.